Arsam okul için alındı ama sağlık ocağı yapıldı; amaç değişmesi tek başına geri alma hakkı doğurur mu?

Hayır. Taşınmazın ilk anlatılan hizmet yerine başka bir gerçek kamu hizmetinde kullanılması, tek başına geri alma hakkı doğurmaz. Okul yerine sağlık tesisi yapılması örneğinde, kamulaştırmanın ilk amacı değişmiş olsa da taşınmazın kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilip edilmediği önem taşır. Geri alma düzeni, her amaç değişikliğinde eski malike otomatik dönüş öngörmez.

Yine de “kamu hizmeti” denmesi tek başına incelemeyi bitirmez. Yeni kullanımın gerçekten varlığı, buna ilişkin kararlar, tahsis veya devir işlemleri ve işlemlerin zamanlaması araştırılır. Kamulaştırmayı yapan kurumun değişmesi ile kullanım amacının değişmesi de ayrı konulardır. Bir başka kamu idaresine usulüne uygun devir yapılmış olabilir; yalnızca özel bir işletmenin ticari kullanımı söz konusuysa değerlendirme farklılaşabilir. Sonucu belirleyen, tabeladaki isim değil, işlemlerin ve fiilî kullanımın niteliğidir.

Geri alma, idarenin artık hiçbir kamu ihtiyacı kalmadığını bildirerek iade önermesiyle de aynı yol değildir. Bu iki düzenlemenin şartları ve süreleri ayrıdır. Kamulaştırma kararı, bedelin kesinleşme tarihi, yeni tahsis veya devir kararı ve mevcut kullanım belgeleri birlikte incelenmelidir. Başlangıçtaki kamulaştırmanın hukuka aykırılığı iddiası ise ayrıca değerlendirilir; sonradan kullanım değişmesini, ilk işlemin iptaliyle veya bütün bedelin yeniden hesaplanmasıyla otomatik olarak bir tutmak doğru olmaz.