Komşu lehine tapuda geçit hakkı var ama fiilen başka yoldan geçiliyor; kamulaştırmada tapulu ve fiilî hak ayrımı nedir?

Tapuda kayıtlı geçit ile fiilen kullanılan yolu ayrı ayrı göstermelisiniz. Komşunun bir süredir başka yerden geçmesi, kayıtlı irtifakın kendiliğinden o yola taşındığını veya eski kaydın ortadan kalktığını göstermez. Ancak fiilî kullanımı her durumda önemsiz saymak da doğru değildir; tapu kaydının ne kadar açık olduğu burada belirleyicidir.

Kanuna göre irtifaktan doğan yetki ve yükümlülükleri açıkça belirlediği ölçüde tescil, hakkın kapsamını belirlemede esas alınır. Tapu kaydı ve dayanağı belirli bir geçit şeridini açıkça gösteriyorsa, sırf bugün başka yerden geçiliyor diye bu sınırı yok saymayın. Fiilî yol ile kayıtlı yolun kamulaştırılan bölümün neresinde kaldığı harita üzerinde ayrı ayrı ortaya konulmalıdır.

Tescilden kapsam açıkça anlaşılmıyorsa farklı bir inceleme gerekir. Kanun, tescilin sınırları içinde kalmak üzere, hakkın kazanılma sebebine veya uzun süreden beri davasız ve iyiniyetle kullanılma biçimine bakılmasını öngörür. Bu yüzden eski kullanım fotoğrafları ve yol izleri, belirsiz bir kaydın yorumunda anlam taşıyabilir; fakat bu kural tapuda bulunmayan yeni bir hakkı her fiilî kullanımdan üretmek için kullanılamaz. Geçitlerin kapsamına ilişkin taraflar arasındaki anlaşma, özel kanun hükümleri ve bunlar yoksa yerel âdet de dikkate alınmalıdır.

Tapu kaydını, irtifakın kuruluş senedini veya kararını ve bunların planlarını alın; mevcut yol ile kamulaştırma sınırını aynı kroki üzerinde karşılaştırın. Sonradan yapılmış bir yer değiştirme anlaşması veya karar varsa onu da dosyaya sunun. Teknik yol tespiti ile hukuken hangi irtifakın mevcut olduğu aynı soru değildir. Fiilî kullanımı tek başına hak sahibi veya bedel belirleyen bir belge saymadan, kayıtlı hakkın edinimden nasıl etkilendiğinin ayrıca incelenmesini isteyin.