Arazi toplulaştırmasında yol için fazla yer alındı; her toplulaştırma zararı fiilî el atma mı sayılır?

Hayır. Toplulaştırmada yol için alan ayrılması, tek başına fiilî kamulaştırmasız el atma değildir; kanuni ortak tesislere katılım payı, dağıtım hesabındaki hata ve proje dışında ayrıca kullanılan alan birbirinden ayrılmalıdır. Buna karşılık “toplulaştırma yaptık” denilmesi de her miktarda bedelsiz arazi alınmasına izin vermez.

Güncel DSİ düzeninde, yol ve kanal gibi kamunun ortak kullanacağı yerler için en fazla yüzde on ortak tesislere katılım payı öngörülür; bu pay için bedel ödenmez. Katılım payı dışındaki kesinti için kanunda eşdeğer tahsisli araziden karşılama, yoksa kamulaştırma yolu vardır. Yönetmelikte hesap parsel değer sayıları üzerinden düzenlenmiştir. Bu nedenle yalnız eski ve yeni tapudaki metrekareleri çıkarmak, yasal payın aşıldığını tek başına göstermez; arazi niteliği ve derecelendirme de hesaba girer.

Projenin hangi kanuna göre yürütüldüğünü ve tarihini öğrenin. Tarım reformu kapsamındaki toplulaştırmada da katılım payına ve fazla alanın karşılanmasına ilişkin hükümler bulunur; şehir imar uygulamasındaki DOP oranını tarımsal toplulaştırmaya taşımayın. Önceki bir toplulaştırma varsa onu da bildirin: Güncel yönetmelik ikinci uygulamada toplam ortak tesislere katılım payı için ayrıca sınır koyar. Her yeni projeyi önceki kesinti hiç olmamış gibi değerlendirmeyin.

Eski ve yeni parsel haritasını, derecelendirme puanlarını, parsel değer sayılarını, katılım payı hesabını ve yolun zemindeki ölçümünü isteyin. Yol planda gösterilen alanı aşıyorsa fazla kullanılan bölümü; sorun dağıtımdaki eksiklikse karşılanmamış değeri ayrı gösterin. İşleme itiraz, ayrı fiilî müdahale ve ürün veya gelir kaybının giderimi aynı talep değildir. Doğru yol, projenin dayanağı ve gerçek kaybın niteliği belirlendikten sonra seçilmelidir.