Mahkeme benim istemediğim bir belgeyi kendiliğinden getirtebilir mi?

Bazı durumlarda evet; fakat hukuk mahkemesinin tarafların hiç ileri sürmediği bütün olay ve delilleri sınırsızca araştırabileceği söylenemez. Genel kural, kanundaki istisnalar dışında hâkimin kendiliğinden delil toplayamamasıdır. Buna karşılık kanunun özel olarak verdiği yetkiler ve kamulaştırma bedelinin belirlenmesine ilişkin usul dikkate alınır; bir belgeyi sizin istememiş olmanız tek başına getirtilmesini yasaklamaz.

Örneğin hâkim, sunulmuş belge örneğinin aslını kendiliğinden isteyebilir; güvenli elektronik imzalı belgenin bu niteliğini kendiliğinden inceler ve kanuni koşullarla resen keşif kararı verebilir. Uyuşmazlığın aydınlatılması için belirsiz veya çelişkili hususlarda taraflara açıklama yaptırması, soru sorması ve delil göstermelerini istemesi de mümkündür. Bunlar, taraflardan birinin yerine yeni bir dava sebebi üretmekle aynı değildir.

Kamulaştırma Kanunu bedel yargılamasında keşif ve bilirkişi incelemesi ile değer unsurlarının gerekçeli belirlenmesini öngörür. Mahkemenin istediği belgenin hangi unsurun incelenmesine hizmet ettiğini ve hangi hukuki yetkiyle istendiğini dosyadan öğrenin. Gerekli resmî kaydın araştırılmasına sırf sizin listenizde olmadığı için karşı çıkmak yerine, yanlış parsel, tarih veya kapsam kullanılacaksa somut itirazınızı belirtin.

Mahkemece getirtilen belgenin size açıklama imkânı tanınmadan belirleyici biçimde kullanılmasına karşı da talepte bulunabilirsiniz. İçeriği incelemeyi, gerekirse yanlış veya eksik tarafını göstermeyi isteyin. Hâkimin aydınlatma yetkisi bulunması, sizin dayanacağınız vakıa ve delilleri zamanında somutlaştırma yükümlülüğünüzü ortadan kaldırmaz; “nasıl olsa mahkeme bulur” diye kendi delillerinizi bildirmeden bırakmayın.