Yeni aldığım ev yol için kamulaştırıldı; zorunlu devir de gelir vergisinde satış gibi mi değerlendirilir?

Evet. Gelir vergisindeki “elden çıkarma” kavramı kamulaştırmayı da kapsar; evi isteğiniz dışında devretmeniz, tek başına gelir vergisi doğmayacağı anlamına gelmez. Fakat kamulaştırma bedeli almış olmanız da bütün paranın vergiye tabi olduğu veya mutlaka vergi ödeyeceğiniz anlamına gelmez. Evi nasıl ve ne zaman edindiğiniz, devrin zamanı ve hesaplanan kazanç önemlidir.

Ticari faaliyet dışında, bedel ödeyerek aldığınız evin edinim tarihinden başlayarak beş yıl içinde kamulaştırılması, değer artışı kazancı yönünden incelenir. Beş yıllık süre takvim günüyle hesaplanır; yalnız alış ve devir yıllarını çıkarmak yeterli değildir. Bu süre geçtikten sonraki devir, kişisel malvarlığındaki ev bakımından bu değer artışı kazancı kuralına girmez. Miras veya bağış yoluyla karşılıksız edinilen kişisel taşınmazlar da satın alınmış evle aynı şekilde değerlendirilmez; bunların devri bu kapsamda değer artışı kazancı olarak vergilendirilmez.

Hesap, kamulaştırma bedelinin tamamı üzerinden yapılmaz. Evin maliyet bedeli ile devir nedeniyle yaptığınız ve üzerinizde kalan, kanunen indirilebilen giderler, vergi ve harçlar dikkate alınır. Koşulları varsa alış maliyeti Yİ-ÜFE artışına göre güncellenir. Bulunan net kazanç ve ilgili yılın değer artışı kazancı istisnası değerlendirilerek beyan gerekip gerekmediği belirlenir. Dolayısıyla “bedel yüksek çıktı, tamamı gelir sayılır” düşüncesi de “zorunlu alındı, hiç vergi olmaz” düşüncesi de doğru değildir.

Alışa ait tapu ve ödeme belgelerini, varsa tapudan önceki teslim ve fiilî kullanım kayıtlarını, kamulaştırma anlaşmasını veya mahkemenin tescil kararını ve banka ödeme dökümünü bir araya getirin. Edinim tarihi kural olarak tapuya tescille belirlenir; ancak daha önce fiilen kullanıma bırakılan konutlarda belgelere dayanan özel durumlar olabilir. Kamulaştırma kararının alınması, mülkiyetin geçmesi ve paranın ödenmesi de aynı tarih olmak zorunda değildir. Beş yıllık süre ile kazancın hangi yılın beyanına gireceğini yalnız banka dekontuna bakarak aynı mesele saymayın; bu kayıtlarla vergi dairesinden veya mali müşavirden somut hesap ve beyan değerlendirmesi isteyin.

Ev ticari işletmeye dahilse veya işlem sürekli gayrimenkul alım satımı faaliyetinin parçasıysa ticari kazanç kuralları ayrıca uygulanabilir; beş yıllık süreyi bütün durumlar için vergi muafiyeti gibi kullanmayın. Bu açıklama, gerçek kişinin taşınmaz devrinden doğabilecek gelir vergisiyle sınırlıdır. Bedel dışında ayrıca ödenen faiz gibi kalemleri de aynı hesapta kendiliğinden eritmeyin; ödeme dökümünde ayrı göstererek değerlendirilmesini isteyin.