Kamulaştırma günü taşıyıcı fiyatı artırıp eşyayı teslim etmiyor; ücret uyuşmazlığı ile eşyayı alıkoyma yetkisi aynı mı?

Ücret konusunda anlaşmazlık çıkması, nakliyecinin istediği her tutarı ödeyene kadar eşyayı sınırsız biçimde tutabileceği anlamına gelmez. Bununla birlikte “ücrete itiraz ettim, artık hiçbir alıkoyma hakkı olamaz” demek de doğru değildir. Önce gerçekten doğmuş taşıma alacağını, sonradan ileri sürülen ek ücreti ve eşya üzerinde hapis hakkının koşullarını ayrı inceleyin.

Türk Ticaret Kanunu, taşıyıcıya taşıma sözleşmesinden doğan alacakları için Medenî Kanundaki koşullarla hapis hakkı tanır. Genel olarak eşyanın rızayla taşıyıcının eline geçmiş olması, alacağın muaccel olması ve eşya ile alacak arasında bağlantı bulunması önemlidir; borç ödemeden aciz için ayrıca özel hükümler vardır. Taşıyıcının eşya üzerindeki zilyetliği veya belgeye dayalı tasarruf yetkisi de değerlendirilir. Bu hak, gerçekte kararlaştırılmamış ve başka bir dayanağı da bulunmayan ek ücreti kendiliğinden geçerli borca dönüştürmez.

Hapis hakkının da sınırları vardır. Paraya çevrilmeye elverişli olmayan şeyler üzerinde kullanılamaz; üstlenilen yükümlülük, önceden verilen talimat veya kamu düzeniyle bağdaşmayan durumlar da ayrıca incelenir. Borcun ödenmemesi, taşıyıcıya eşyayı istediği gibi satma veya sahiplenme yetkisi vermez. Yeterli güvence gösterilmesi ve kanuni bildirim ile rehnin paraya çevrilmesi usulü önemlidir; taşıma hukukunda bu bildirimin gönderilene, bulunamaması veya teslimi reddetmesi hâlinde gönderene yapılması öngörülür.

İlk fiyatı, sonradan değişen işi, yapılan ödemeleri ve eşyayı vermeme gerekçesini yazılı olarak isteyin. Hangi alacak için hangi eşyanın tutulduğunu kayda geçirin; varsa tartışmasız borçla itiraz edilen ek tutarı birbirinden ayırın. Eşyayı zorla alma veya baskı altında her borcu kabul eden genel bir belge imzalama yerine, somut hapis hakkı koşulları ve güvence karşılığında teslim gibi hukuki seçenekleri değerlendirin. Yalnız fiyat tartışmasıyla eşyanın teslimine ilişkin acil sorunu aynı başlıkta bırakmayın.