Yeni projede yer altı hattı yüzeye çıkarılmış; aynı irtifak tanımı yeterli mi?

Yer altındaki hattın yüzeye alınması, aynı güzergâh çizgisi korunmuş olsa bile irtifakın kullanım biçimini ve taşınmazdaki yükü değiştirebilir. Bu nedenle yalnız eski irtifak adının aynen yazılmasıyla yetinmeyin. Kamulaştırma Kanunu, taşınmazın belirli kesimi yanında yüksekliği ve derinliği üzerinde de irtifak kurulmasını öngörür; hakkın düşey kapsamı ve sağladığı kullanım, yüzölçümü kadar önem taşıyabilir.

Eski ve yeni planla kesitleri birlikte isteyin. Hattın derinliği veya yüksekliği, yüzeyde bulunacak boru, kanal, destek ya da diğer tesisler, bakım erişimi ve korunması istenen alan değişiyor mu, gösterin. Tarım, araç geçişi, yapı kullanımı veya başka hukuka uygun faaliyet üzerindeki yeni sınırlamaları yerleriyle belirtin. İki çizimin aynı koridoru göstermesi, aynı hak ve aynı fiilî etki olduğu sonucuna tek başına yetmez.

İdareye eski karar, tescil veya anlaşmanın yüzeydeki bu kullanımı hangi hüküm ve ekle kapsadığını sorun. Değişiklik mevcut hakkın açık sınırları içindeyse bunun açıklanması; kapsamı veya yükü değiştiriyorsa gerekli karar, plan ve edinim işlemlerinin yeniden ele alınması gerekir. Her proje revizyonunun mutlaka sıfırdan aynı usulle başlayacağını ya da her teknik değişikliğin eski hakkı hükümsüz kıldığını söylemek doğru değildir. Somut hak tanımıyla yeni uygulama karşılaştırılmalıdır.

İrtifak bedeli taşınmazda oluşan değer düşüklüğüyle bağlantılı olduğundan, yeni kullanımın etkisi önceki hesapta gerçekten değerlendirilmiş mi, inceleyin. Yüzeye çıkış otomatik olarak belirli oranda ek bedel doğurmaz; buna karşılık “aynı metrekare” gerekçesiyle yeni kullanım kaybı hiç incelenmeden bırakılmamalıdır. Çalışma başlamışsa değişen fiziksel durumu ve kullanım engellerini belgeleyin; tescil kapsamı, proje değişikliği ve olası bedel etkisini ayrı başlıklarla idareye bildirin.